TORCH: Toxoplasma gondii, Ostali, Rubella virus, Cytomegalovirus, Herpes simplex virus

datum objavljivanja: 12/02/2022

Akronim TORCH potiče od prvih slova sledećih patogenih mikrorganizama: Toxoplasma gondii, Ostali, Rubella virus, Cytomegalovirus, Herpes simplex virus. Dakle, TORCH je akronim grupe infektivnih agenasa koji kod zdravih osoba izazivaju blage i izlečive bolesti, ali tokom trudnoće mogu izazvati pobačaj, prevremeni porodjaj, urođene mane, probleme u razvoju i smrt novoronđenčeta.
T: TOXOPLASMA GONDII
Toxoplasma gondii je obligatni intracelularni parazit, protozoa, koji inficira čak 50% svetske populacije. Mačka je glavni rezervoar infekcije, parazit se prenosi preko fecesa, kontaminacijom kutija za ležanje, posuda za nuždu i baštenske zemlje. Osoba se zarazi nakon kontakta sa mačjim fecesom i dodirivanjem usana nakon toga ili rada u bašti bez nošenja zaštitnih rukavica. Takodje se može preneti i voćem i povrćem koje je nedovoljno dobro oprano, oljušteno ili skuvano, nedovoljno termički obradjenim mesom koje sadrži ciste parazita. U organizmu čoveka parazit formira tkivne ciste najčešće u skeletnim mišićima, srcu, mozgu i oku.

Ukoliko je osoba bila inficirana toksoplazmom pre začeća, plod je zaštićen od infekcije antitelima majke. Preporuka je da se u slučaju infekcije trudnoća planira nakon minimum 6 meseci. Kada do infekcije dodje tokom trudnoće, najveći rizik prenošenja je u trećem trimestru trudnoće, ali ako se javi ranije ishod je najčešće spontani pobačaj, prevremeni porodjaj ili mrtvorođenost. Bolest se kod novorođenčadi može manifestovati kao horioretinitis (upala struktura oka), slepilo, anomalije centralnog nervnog sistema (hidrocefalija, mikrocefalija, cerebralna kalcifikacija), petehijalni osip na koži, a u kasnijem razvoju gluvoća i psihomotorna retardacija.
 
Toksoplazmoza se leči antibioticima, a izbor antibiotika zavisi od nedelje trudnoće u kojoj je došlo do infekcije i potvrde prisustva ili odsustva infekcije ploda.
O: OSTALI (VARICELLA-ZOSTER VIRUS, SIFILIS, HIV, HEPATITIS B)
U toku trudnoće može doći i do drugih infekcija koje mogu ostaviti značajne posledice na plod, kao što su sifilis, infekcija Varicella-zoster virusom, HIV virusom i virusom hepatitisa B.
Varicella-zoster virus
Varicella zoster virus je uzročnik ovčijih boginja - varičele i sindroma kongenitalne varičele kod novorodjenčadi. Verovatnoća prenošenja varičele u trudnoći je veoma mala, svega 2%. Sindrom kongenitalne varičele je stanje koje se javlja kod novorođenčeta kada majka ima infekciju varicella-zoster virusom tokom trudnoće. Ova deca se često rađaju sa malom porođajnom težinom zbog prevremenog porođaja ili restrikcije rasta. Takođe često imaju zadebljale i crvene delove kože, udovi mogu biti nerazvijeni (hipoplastični udovi) i mogu imati abnormalnosti centralnog nervnog sistema. Najbolja prevencija je vakcinacija pre trudnoće. U trudnoći se imunoglobulin protiv varičele daje što je pre moguće nakon izlaganja. Novorodjenče odmah nakon rodjenja dobija imunoglobulin i eventualno antivirusni lek - aciklovir.
Sifilis
Sifilis je seksualno prenosiva infekcija čiji je uzročnik bakterija (Treponema pallidum) i koja može izazvati veoma ozbiljne zdravstvene probleme ukoliko se ne leči. Prenosi se vaginalnim, analnim ili oralnim seksualnim odnosom i manifestuje se u vidu rane na ili oko genitalnih organa, rektuma i usta. Urođeni sifilis se javlja kada se infekcija prenosi sa majke na plod i simptomi se možda neće pojaviti nedeljama ili čak godinama nakon rođenja deteta. Neke od ozbiljnijih posledica sifilisa kod dece su aseptični meningitis, anemija, hepatosplenomegalija (uvećanje jetre i slezine), mentalna retardacija, abnormalnosti skeleta, problemi sa vidom, deformiteti lica i gluvoća. Leči se antibiotikom, penicilinom, pre i nakon rodjenja deteta.
Karakteristike infekcija HIV virusom i virusom hepatitisa B detaljno su opisane u našim stručnim tekstovima dostupnim na web sajtu - www.talijalab.com u rubrikama Blog i Stručni tekstovi.
R: RUBELLA VIRUS
Rubeola (poznata i kao „nemačke boginje“) je zarazna bolest uzrokovana virusom Rubella. Veoma je kontagiozna i prenosi se vazduhom (kapljična infekcija), ali i kontaktom sa zaraženom osobom. Predstavlja veliku opasnost za trudnice i plod, pogotovo u prvom trimestru trudnoće. Većina ljudi koji dobiju rubeolu obično ima blagu bolest, sa simptomima koji mogu uključivati blago povišenu temperaturu, upalu grla i osip koji počinje na licu i širi se na ostatak tela. Sindrom kongenitalne rubeole se javlja kod novorođenčadi kada je majka zaražena virusom rubeole tokom trudnoće. Može izazvati spontani pobačaj, mrtvorođenost i teške urođene mane, uključujući zaostajanje u razvoju, urođene srčane mane, kataraktu i oštećenja sluha. Novorodjenčad sa kongenitalnom rubeolom se zbog visoke kontagioznosti smešta u izolaciju. Ne postoji lek za rubeolu , tako da je najbolje sprečiti je imunizacijom pre trudnoće (najmanje tri meseca pre začeća), MMR (morbili-zauške-rubeola) vakcinom. U trudnoći se vakcina ne sme primiti.
C: CYTOMEGALOVIRUS
Cytomegalovirus (CMV) je virus iz familije Herpesviridae čija se inicijalna infekcija može manifestovati kao sindrom sličan mononukleozi sa produženom povišenom temperaturom i upalom jetre (hepatitis) ili kod najvećeg broja osoba asimptomatski. Virus ostaje u organizmu u latentnoj (uspavanoj) formi u ćelijama i može se reaktivirati bez manifestne bolesti, osim kod imunosuprimiranih osoba. Prenosi se direktnim kontaktom sa inficiranim telesnim tečnostima kao što su urin, pljuvačka, krv, suze, semena tečnost i majčino mleko. Može se preneti i polnim odnosima i preko transplatiranih organa i transfuzije krvi. Trudnica može preneti CMV na fetus krvlju preko posteljice nakon primarne infekcije, reinfekcije drugim sojem CMV ili reaktivacije prethodne infekcije tokom trudnoće (kongenitalna citomegalovirusna infekcija). Rizik od prenošenja primarne infekcije je 30 do 40% u prvom i drugom tromesečju, a 40 do 70% u trećem trimestru. Nakon sekundarne infekcije rizik je mnogo manji (3%). Rizik od komplikacija po fetus je najveći ako se primarna infekcija javi tokom prvog tromesečja trudnoće. Na novorodjenče se infekcija može preneti i tokom prolaska kroz porodjajni kanal majke ili preko majčinog mleka.
Infektivne bolesti i rizik u trudnoći
1. Kongenitalna HIV infekcija je glavni uzrok smrtnosti novorođenčadi i dece, odgovorna je za oko 4 miliona smrtnih slučajeva od početka HIV pandemije.
2. CMV infekcija se najčešće prenosi tokom trudnoće i obuhvata oko 1,5% novorodjenčadi.
3. 1 od 5 dece koja su dobila CMV infekciju od majke tokom trudnoće ima permanentne zdravstvene probleme kao što su gubitak sluha i vida, moždani napadi.
4. 40% trudnoća kod žena sa nelečenim ranim sifilisom se završava smrću ploda.
Većina dece sa urođenom CMV infekcijom nikada nema zdravstvenih problema. Oko 10% odojčadi sa urođenom CMV infekcijom ima zdravstvene probleme pri rođenju: osip, žutica, mikrocefalija (mali obim glave), niska telesna težina na rođenju, intrauterino ograničenje rasta (mala težina), hepatosplenomegalija (uvećana jetra i slezina), moždani napadi, retinitis (oštećenje mrežnjače oka). Oko 40 do 60% odojčadi rođenih sa znacima urođene CMV bolesti pri rođenju će imati dugoročne zdravstvene probleme: gubitak sluha, gubitak vida, intelektualni invaliditet, mikrocefaliju, nedostatak koordinacije pokreta ili slabost, moždane napade. Za novorodjenčad sa znacima urođene CMV bolesti pri rođenju, antivirusni lekovi, kao što su ganciklovir ili valganciklovir, mogu poboljšati sluh i razvojne ishode.
H : HERPES SYMPLEX VIRUS
Genitalni herpes je polno prenosiva bolest (seksualno trasmisivna bolest, STD) uzrokovana virusom Herpes symplex tipa 1 (HSV-1) ili tipa 2 (HSV-2). Infekcija se prenosi kontaktom sa HSV sa lezija herpesa, površinama sluzokože, genitalnim ili oralnim sekretima. HSV-1 i HSV-2 se mogu izlučiti i sa oralne ili genitalne sluzokože ili kože na kojima nema promena. Osoba može dobiti infekciju samo tokom seksualnog kontakta sa nekim ko ima genitalnu infekciju sa HSV-2 ili oralnu infekciju sa HSV-1. Prenošenje virusa se obično dešava u kontaktu sa zaraženim partnerom koji nema vidljive lezije i koji možda ne zna da je zaražen. Većina osoba zaraženih HSV su asimptomatske ili imaju vrlo blage simptome koji ostaju neprimećeni ili se pogrešno smatraju drugim kožnim oboljenjima. Kada se simptomi pojave, lezije herpesa se obično pojavljuju kao jedan ili više vezikula ili malih plikova na ili oko genitalija, rektuma ili usta. Kliničke manifestacije genitalnog herpesa razlikuju se između prvih i rekurentnih (tj. naknadnih) izbijanja. Prvo izbijanje herpesa je često povezano sa dužim trajanjem herpetičnih lezija, pojačanim izlučivanjem virusa (što čini verovatnijim HSV prenos) i sistemskim simptomima uključujući groznicu, bolove u telu, otečene limfne čvorove ili glavobolju. Ponavljajuća izbijanja genitalnog herpesa su česta, a mnogi pacijenti koji prepoznaju recidive imaju prodromalne simptome, bilo lokalizovani genitalni bol, ili peckanje ili bolove u nogama, kukovima ili zadnjici, koji se javljaju satima do danima pre erupcije herpetičnih lezija.

Herpes infekcija se može preneti sa majke na dete tokom trudnoće ili porođaja, ili se novorodjenčad mogu zaraziti ubrzo nakon rođenja, što rezultira potencijalno fatalnom neonatalnom herpes infekcijom. Trudnice koje dobiju genitalni herpes blizu vremena porođaja i izlučuju virus pri porođaju imaju mnogo veći rizik od prenošenja infekcije na novorodjenče i razvoja neonatalnog herpesa, u poređenju sa ženama koje imaju rekurentni (povratni) genitalni herpes. Stoga se savetuje uzdržavanje od seksualnih odnosa tokom trećeg trimestra sa partnerima za koje se zna da imaju ili se sumnja da imaju genitalni herpes.

Dok se trudnicama sa genitalnim herpesom mogu dati antivirusni lekovi kasno u trudnoći i tokom porođaja kako bi se smanjio rizik od ponovnog izbijanja herpesa, nije se pokazalo da antivirusna profilaksa u trećem trimestru smanjuje rizik od prenošenja herpesa na novorođenče. Ako su prisutni simptomi herpesa, preporučuje se porođaj carskim rezom kako bi se sprečilo prenošenje HSV na novorođenče. Postoje detaljne smernice za lečenje asimptomatske novorođenčadi čije majke imaju aktivne lezije genitalnog herpesa.
Skrining na infektivne agense pomoću TORCH panela ima veliki značaj u sprečavanju potencijalnih urođenih mana kod novorodjenčadi i smrti fetusa, jer se neke od TORCH infekcija mogu efikasno prevenirati imunizacijom i pojačanim higijenskim merama ili lečiti ako se infekcija dijagnostikuje rano u trudnoći.
Medilab - Ustanička 170, 11000 Beograd, +381 60 334 98 86, www.talijalab.com