Promene u organizmu izazvane infekcijom

datum objavljivanja: 04/11/2019

Infekcija podrazumeva prodor, naseljavanje i razmnožavanje mikroorganizama. Niz promena u organizmu tokom infekcija su deo tzv. odgovora akutne faze. U diferencijalnoj dijagnostici infekcija korisne su promene odnosa leukocitnih subpopulacija.
Pod pojmom infekcija (inficio - uneti otrov, otrovati) podrazumeva se prodor, naseljavanje i razmnožavanje mikroorganizama u tkivu nekog višeg organizma. Uzročnici infekcije mogu biti bakterije, virusi, gljivice, protozoe i paraziti. Ako usled infekcije dođe do poremećaja funkcija u organizmu onda se govori o infektivnoj (zaraznoj) bolesti. Dakle, pojam infekcija je mnogo širi od pojma infektivna bolest, budući da svaka infekcija ne izaziva bolest. Mikroorganizmi koji izazivaju bolesti kod ljudi i životinja nazivaju se i patogeni ili zarazne klice. Shodno tome, potrebno je razlikovati i pojmove patogenost i virulentnost mikroorganizama. Patogenost je osobina mikroorganizma da prodire u makroorganizam i da u njemu remeti fiziološke procese odnosno uzrokuje bolest, dok je virulentnost mera kojom se izražava stepen patogenosti određenog infektivnog uzročnika.

Izvor patogena može da bude u živom (čovek, životinje, insekti, zglavkari) ili neživom svetu (hrana, voda, vazduh, zemlja). Vrlo često čovek kao domaćin može da bude značajan izvor patogena. Ovo stanje se naziva kliconoštvo, pri čemu se razlikuje nekoliko tipova kliconoša: aktivni kliconoša (osoba koji ima jasnu kliničku sliku neke zarazne bolesti), rekonvalescentni kliconoša (osoba koja je preležala zaraznu bolest i određeno vreme zadržala izazivača bolesti u organizmu), zdrav kliconoša (osoba koja ima patogene u svom organizmu, ali ona nikad ne oboleva od bolesti izazvane tim uzročnikom), inkubacijski kliconoša (osoba koja ima patogene u svom organizmu, ali još nije došlo do kliničke manifestacije bolesti).

Mikroorganizmi prodiru u humani organizam putem respiratornog, digestivnog, urogenitalnog trakta, kože i sluzokoža. Klinička manifestacija infekcije u vidu bolesti i ishod infekcije, sa jedne strane zavisi od virulentnosti uzročnika i broja mikroorganizama, dok sa druge strane zavisi od sposobnosti domaćina da se odupre infekciji: imuniteta, genetskih karakteristika, uzrasta, uhranjenosti, prisustva drugih bolesti, primene imunosupresivne terapije. Akutna, subakutna i hronična infekcija su pojmovi koji određuju trajanje infekcije. Terminom primarna infekcija označava se ona koja je izazvana jednim patogenom, dok je sekundarna ona koja se nadovezuje ili komplikuje primarnu (npr. primarna virusna infekcija, grip i sekundarna bakterijska infekcija pneumokokom). Po mestu nastanka infekcije mogu biti: lokalne (kada patogen ostaje na mestu prodora), fokalne ili žarišne (ograničene npr. oko korena zuba odakle se vremenom infekcija može širiti po celom organizmu), opšte ili generalizovane (nastaju kao posledica širenja patogena po celom organizmu putem krvi, limfe ili neposrednim širenjem).
Uzročnik infekcije pokreće u organizmu niz promena od kojih su mnoge deo tzv. odgovora akutne faze, koji predstavlja kompleksnu seriju metaboličkih, imunskih, endokrinih, nervnih reakcija u toku infekcije, ali i nekih drugih stanja praćenih oštećenjem tkiva. Naziv odgovor akutne faze je uveden jer se većina tih promena, koje uključuju: groznicu, promenu broja krvnih elemenata i proteinskog sastava krvi, ubrzanu sedimentaciju eritrocita, negativni azotni bilans; javlja u toku nekoliko sati ili dana od početka infekcije. Groznica je najčešća propratna pojava zaraznih bolesti, ali se pojavljuje i tokom fizičkih i hemijskih oštećenja organizma, pri dehidrataciji. Sa povišenjem telesne temperature dolazi do stimulacije humoralnog (povećava se produkcija antitela) i celularnog (aktivacija imunokompetentnih ćelija) imunskog odgovora. Osim toga, smanjuje se koncentracija gvožđa, koji predstavlja faktor rasta za neke mikroorganizme i time se ograničava njihov rast. Porastom telesne temperature povećava se i intezitet metaboličkih procesa, što dovodi do aktiviranja kardiovaskularnog i respiratornog sistema. Usled pojačanog znojenja dolazi do poremećaja u metabolizmu soli i vode (dehidratacije, hemokoncentracije).
Promene broja krvnih elemenata (hematološke promene) su veoma značajne za procenu infekcije i prateće zapaljenske reakcije (inflamacije). U diferencijalnoj dijagnostici infekcija prema uzročniku korisne su promene odnosa leukocitnih subpopulacija. U većini akutnih bakterijskih infekcija dolazi do povećanja ukupnog broja leukocita (leukocitoze) uz povećanje broja neutrofilnih leukocita (neutrofilija). Osim zrelih povećava se i broj nezrelih, nesegmentiranih neutrofilnih granulocita. U hroničnim infekcijama broj leukocita je najčešće normalan sa dominacijom zrelih neutrofila. Kod virusnih infekcija najčešće postoji smanjenje ukupnog broja leukocita (leukopenija) uz smanjenje broja neutrofilnih leukocita (neutropenija) i povećanje broja limfocita u krvi (limfocitoza). Povećanje broja eozinofilnih leukocita (eozinofilija) se javlja kod parazitoza, mada može odraziti i alergijske reakcije, kožne i gastrointestinalne bolesti. Anemija se obično razvija kada infekcija traje duže od nekoliko nedelja, mada može nastati i u akutnoj infekciji usled dejstva bakterijskih toksina (hemolizne anemije). U toku nekih bakterijskih i virusnih infekcija dolazi do smanjenja broja trombocita u krvi (trombocitopenije).

U toku zapaljenja (inflamacije) menja se odnos pojedinih plazmatskih proteina, dolazi do porasta koncentracije proteina akutne faze, grupe strukturno i funkcionalno raznovrsnih proteina čija se sinteza povećava u jetri u toku prvih sati ili dana od početka infekcije ili bilo kog drugog stanja koje karakteriše oštećenje tkiva. Određivanje koncentracije fibrinogena i C-reaktivnog proteina (CRP) se često primenjuje za praćenje zdravstvenog statusa i efikasnosti terapije. Ubrzanje sedimentacije eritrocita tokom infekcija nastaje kao posledica porasta sinteze proteina akutne faze i imunoglobulina, ali i prateće anemije. Kod različitih infekcija ubrzana sedimentacija eritrocita se javlja paralelno sa povišenom telesnom temperaturom i leukocitozom. U toku infekcija dolazi i do metaboličkih promena u organizmu. Zbog smanjenog unosa (usled gubitka apetita) i povećanog katabolizma proteina nastaje negativni azotni bilans, odnosno razgradnja proteina biva veća od unosa jer se aminokiseline nastale razgradnjom proteina koriste za sintezu imunoglobulina (antitela) i kolagena, koji je neophodan za reparaciju tkiva.

Budući da su promene hematoloških i biohemijskih parametara tokom infektivnih bolesti nespecifične, odnosno mogu se javiti i u drugim stanjima, neophodna su i dodatna mikrobiološka ispitivanja kako bi se utvrdio tačan uzročnik infekcije.
 
Talija Lab - Ustanička 170, 11000 Beograd, +381 60 334 98 86, www.talijalab.com