Alergija na ambroziju

datum objavljivanja: 16/08/2021

Polen ambrozije je jedan od najznačajnijih bioloških izvora alergena

Alergija na polen je jedan od najčešćih zdravstvenih problema današnjice sa kojim se susreće sve veći broj ljudi širom sveta. Za pojavu alergijske reakcije potrebno je istovremeno delovanje nekoliko faktora, među kojima se najpre navode genetska predispozicija (atopijska konstitucija) i slabljenje imuniteta. Ipak, dokazano je da najveći uticaj imaju spoljni faktori, pogotovu nečistoće iz vazduha (aerozagađenje), pri čemu se polen svrstava u vodeće aerozagađivače. Uprkos sve većem broju istraživanja, situacija je zabrinjavajuća budući da klimatske promene uzrokuju povećanu produkciju polena, pa samim tim i veći broj obolelih. Procenjuje se da svaka treća osoba u svetu ima alergijske reakcije na polen, pri čemu polen ambrozije uzrokuje znatno više alergijskih reakcija nego polen ostalih alergogenih biljaka.
Polen je cvetni prah koji se sastoji od nekoliko hiljada polenovih zrna, čija je funkcija oplođenje biljaka. Pored toga, polen je jedan od najznačajnijih bioloških izvora alergena. Vrste i koncentracije polena u vazduhu zavise od vegetacije i klimatskih karakteristika određenog geografskog područja, kao i od aktuelnih meteoroloških prilika (temperature, vlažnosti vazduha, padavina, broja vetrovitih dana i brzine vetra). Širenju polena pogoduju viša temperatura, niža vlažnost vazduha i vetrovito vreme; dok kišni periodi smanjuju koncetraciju polena u vazduhu. Na području Srbije razlikuju se tri maksimuma koncentracije polena u vazduhu: ranoprolećni (polen drveća); kasnoprolećni i letnji (polen trava); kasnoletnji i jesenji (polen korova). Danas su za većinu regija izrađeni aeropolenacioni kalendari sa periodima cvetanja (polenacije) i aeropolenacione karte sa pregledom lokacija određenih vrsta polena. Agencija za zaštitu životne sredine meri koncentraciju polena alergogenih biljaka u vazduhu određujući pritom kritične koncentracije za određene regije i period polenacije.
Ambrozija je invazivna korovna biljna vrsta, koja je odgovorna za simptome sezonskog alergijskog rinitisa (polenske kijavice) u kasno leto i jesen, u periodu od avgusta i septembra sve do kraja novembra. Osim što stvara velike probleme u poljoprivredi, ambrozija predstavlja i veliki javnozdravstveni problem jer uspeva i pri veoma nepovoljnim uslovima, brzo postaje dominantan korov proizvodeći polen u velikim količinama, pri čemu se polenska zrnca ambrozije lako raznose i na velike udaljenosti. Alergena svojstva polena potiču od hemijskih jedinjenja koja se nalaze na površini i unutar samog polenovog zrna, tako npr. polen ambrozije sadrži preko 60 različitih proteina, neke od najjačih poznatih alergena.
Prema dužini izlaganja uzročnom alergenu razlikuju se sezonski i celogodišnji alergijski rinitis. Sezonski alergijski rinitis izazivaju alergeni iz spoljašnjeg (vankućnog) okruženja u koje spadaju polen drveća, trava i korova; dok je celogodišnji alergijski rinitis uzrokovan alergenima iz domaćeg (kućnog) okruženja koji se nalaze u kućnoj prašini, grinje, plesni, životinjske dlake i perje. Dakle, osnovno obeležje polenskih alergija je njihovo periodično pojavljivanje zavisno od sezone cvetanja alergogenog bilja i prisutnosti njihovog polena u vazduhu. Najčešće tegobe polenske kijavice su opšta iritacija disajnih puteva poput: učestalog kijanja, nadražajnog kašlja, zapušenosti i/ili svraba nosa, pojačane vodenaste sekrecije iz nosa. Neretko se javlja i alergijski konjuktivitis sa izraženim suzenjem, svrabom i crvenilom očiju. Ukoliko se ne primeni terapija, alergija izazvana inhalatornim alergenima može uticati na funkciju susednih organa (sinusi, srednje uvo) ili se spustiti iz gornjih disajnih puteva u pluća i dovesti do dodatnih komplikacija, bronhijalne astme.
Alergija ili preosetljivost je neuobičajena i prekomerna reakcija imunološkog sistema na različite faktore spoljašnje sredine. Alergijska reakcija se ne manifestuje tokom prvog kontakta sa antigenom (alergenom), već nakon svakog narednog. Uobičajene alergijske reakcije spadaju u ranu preosetljivost tip I (anafilaksa), koje nastaju posle kontakta već senzibilisane jedinke sa odgovarajućim antigenom. Kada je osetljiva osoba izložena određenom alergenu, organizam počinje da proizvodi veliku količinu imunoglobulina klase E (IgE), koji su specifični za svaki alergen i nakon njihovog stvaranja dolazi do vezivanja za ćelije mastocite i bazofilne granulocite. Ponovno unošenje antigena u senzibilisan organizam praćeno je anafilaktičnom reakcijom, koja počinje vezivanjem alergena za IgE na površini mastocita i bazofilnih granulocita što dalje predstavlja signal za oslobađanje biološki aktivnih molekula - medijatora anafilakse (histamina), čiji efekat delovanja na različite delove organizma izaziva simptome alergijske reakcije.
⇒ Za postavljanje dijagnoze alergijskog rinitisa pored kliničkog pregleda sa uzimanjem detaljne lične i porodične alergološke anamneze uobičajeno se sprovodi kožno testiranje, najčešće test ubodom lancetom (prick) na unutrašnjoj strani podlaktice čime se testira osetljivost na standardne alergene. Osnovna laboratorijska dijagnostika alergija bazira na određivanju koncentracije ukupnog imunoglobulina E (IgE), kao i specifičnih IgE na određene alergene pojedinačno ili u okviru panela. Zbog značaja koji IgE ima kod alergijskih reakcija neposredno po ostvarivanju kontakta sa alergenom, povišene koncentracije IgE u krvi se javljaju tokom alergijskih oboljenja. Međutim, do 50% pacijenata sa alergijskim rinitisom ima normalne vrednosti ukupnog IgE, dok 20% ljudi ima povišene vrednosti IgE, a da uopšte nema alergijsku bolest. Takođe, iako većina dece sa atopijom ima povećane vrednosti ukupnog IgE, vrednosti unutar referentnih intervala moraju se oprezno tumačiti zbog starosnih i sezonskih varijacija. Povećana koncentracija specifičnih IgE ukazuje da je osoba senzibilisana na određeni alergen što još uvek ne mora značiti i dijagnozu alergijske bolesti i obratno, negativan nalaz nužno ne isključuje alergijsku bolest, pogotovu kad je bolest u začetku. Iako u alergijskim reakcijama učestvuju mnoge ćelije, u praksi se najčešće određuje broj eozinofilnih granulocita u krvi na hematološkim brojačima i mikroskopski u nosnom sekretu. Povećan broj eozinofilnih leukocita (eozinofilija) obično karakteriše hroničnu alergijsku upalnu reakciju, mada se može javiti i usled infekcije parazitima i drugih bolesti, zbog čega je neophodna interpretacija laboratorijskih rezultata u kombinaciji sa ostalim kliničkim nalazima.
Talija Lab -Ustanička 170, 11000 Beograd, +381 60 334 98 86, www.talijalab.com